AntiCor-ը ուսումնասիրել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության՝ 2025 թվականի ապրիլի 1-ից մինչև 2026 թվականի ապրիլի 1-ը հաշվետու ժամանակաշրջանի գույքի և եկամուտների հայտարարագիրը, որը հրապարակված է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից։
Հրապարակված տվյալները ցույց են տալիս, որ իշխող կուսակցությունը շարունակում է մնալ Հայաստանի ամենաֆինանսապես ապահովված քաղաքական ուժերից մեկը՝ հարյուր միլիոնավոր դրամների պետական ֆինանսավորմամբ, խոշոր նվիրատվություններով և սեփական լրատվամիջոցով։
Իրավական տեսանկյունից ներկայացված տվյալները կարող են լիովին համապատասխանել գործող օրենսդրությանը, սակայն հակակոռուպցիոն և ժողովրդավարական կառավարման տեսանկյունից դրանք առաջացնում են մի շարք կարևոր հարցեր։
Իշխող կուսակցությունը և սեփական լրատվամիջոցը
Հայտարարագրի համաձայն՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը 100 տոկոս բաժնեմաս ունի «Սիվիկ Նյուզ» ՍՊԸ-ում։
Սա նշանակում է, որ կուսակցությունը ոչ միայն քաղաքական դերակատար է, այլ նաև լրատվամիջոցի անմիջական սեփականատեր։
Իրավական առումով նման սեփականությունը կարող է թույլատրելի լինել, սակայն ժողովրդավարական համակարգերում մշտապես քննարկման առարկա է այն հարցը, թե որքանով է ընդունելի, երբ իշխանությունը ձևավորող կուսակցությունը վերահսկում է տեղեկատվական հարթակ, որն ակտիվորեն ներգրավված է քաղաքական հաղորդակցության մեջ։
Խնդիրը հատկապես սրվում է այն պայմաններում, երբ լրատվամիջոցը հանրային ընկալմամբ դիտարկվում է ոչ թե որպես անկախ խմբագրական քաղաքականություն իրականացնող կառույց, այլ որպես իշխող քաղաքական ուժի հաղորդակցական գործիք։
Այս իրավիճակում առաջանում է քաղաքական ազդեցության և տեղեկատվական բազմակարծության սահմանների վերաբերյալ կարևոր քննարկում։
Կես միլիարդ դրամին մոտեցող նվիրատվություններ
Հայտարարագրի համաձայն՝ հաշվետու ժամանակահատվածում կուսակցությունը ստացել է 481,790,400 դրամ նվիրատվություն։
Սա գրեթե կրկնակի գերազանցում է նախորդ հաշվետու ժամանակաշրջանի հրապարակված նվիրատվությունների ծավալը։
Քաղաքական կուսակցությունների ֆինանսավորման ոլորտում հենց նվիրատվություններն են համարվում կոռուպցիոն ռիսկերի հիմնական աղբյուրներից մեկը։
Պատճառը պարզ է․ խոշոր ֆինանսավորումը միշտ առաջացնում է հարց, թե ինչ ակնկալիքներ կարող են ունենալ ֆինանսավորողները քաղաքական ուժից՝ հատկապես այն դեպքում, երբ տվյալ կուսակցությունն արդեն գտնվում է իշխանության ղեկին և վերահսկում է պետական որոշումների ընդունման գործընթացը։
Օրենսդրությունը կարող է սահմանել նվիրատվությունների օրինականության պահանջներ, սակայն հանրային վստահության տեսանկյունից կարևոր է նաև հասկանալ ֆինանսական հոսքերի իրական ծագումը և դրանց հնարավոր ազդեցությունը քաղաքական որոշումների վրա։
Պետական ֆինանսավորում և իշխանական ռեսուրս
Հաշվետու ժամանակաշրջանում կուսակցությունը պետական բյուջեից ստացել է 234,727,890 դրամ ֆինանսավորում։
Սա Հայաստանի օրենսդրությամբ նախատեսված և լիովին օրինական մեխանիզմ է, որը նպատակ ունի նվազեցնել քաղաքական ուժերի կախվածությունը մասնավոր ֆինանսավորումից։
Սակայն տվյալ դեպքում հետաքրքիր է այն հանգամանքը, որ պետական ֆինանսավորումը և խոշոր նվիրատվությունները միասին կազմել են կուսակցության ֆինանսական հիմնական հոսքերը։
Արդյունքում ձևավորվում է իրավիճակ, երբ իշխող քաղաքական ուժը միաժամանակ օգտվում է պետական ֆինանսական աջակցությունից և ներգրավում է հարյուր միլիոնավոր դրամների մասնավոր ֆինանսավորում։
Այսպիսի համակցությունը մշտապես պահանջում է առավել բարձր մակարդակի հաշվետվողականություն և թափանցիկություն։
Անանուն նվիրատուների խնդիրը
Հանրային դաշտում ամենաշատ քննարկվող հարցերից մեկը շարունակում է մնալ նվիրատուների ինքնության բացահայտման խնդիրը։
Տարիներ շարունակ գործող իշխանության ներկայացուցիչները քննադատել են նախկին քաղաքական համակարգը՝ պնդելով, որ կուսակցությունների իրական ֆինանսավորողները հաճախ թաքնված են եղել հանրությունից։
Այսօր նույն հարցերը հնչում են արդեն գործող իշխանության հասցեին։
Եթե հանրությունը չի կարող ամբողջական պատկերացում կազմել քաղաքական ուժերի խոշոր ֆինանսավորողների մասին, ապա դժվարանում է գնահատել՝ արդյոք քաղաքական որոշումները կայացվում են բացառապես հանրային շահի՞ց ելնելով, թե՞ դրանց վրա կարող են ազդեցություն ունենալ ֆինանսական աջակցության աղբյուրները։
Սա ոչ միայն քաղաքական, այլև հակակոռուպցիոն կարևոր խնդիր է։
Հիմնական հարցը՝ վստահությունը
«Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հայտարարագրում ներկայացված տվյալները ինքնին չեն ապացուցում որևէ իրավախախտում կամ կոռուպցիոն գործողություն։
Սակայն դրանք առաջացնում են մի շարք հիմնավոր հարցեր՝ կապված քաղաքական ֆինանսավորման թափանցիկության, խոշոր նվիրատվությունների ազդեցության, կուսակցական մեդիայի գոյության և հանրային վերահսկողության արդյունավետության հետ։
Ժողովրդավարական համակարգում կոռուպցիայի դեմ պայքարը սկսվում է ոչ թե քրեական գործերից, այլ վստահությունից։ Իսկ վստահությունը ձևավորվում է այն դեպքում, երբ հասարակությունը կարող է հստակ տեսնել, թե ով է ֆինանսավորում իշխանությանը, ինչպես են ծախսվում այդ միջոցները և որքանով են քաղաքական որոշումները զերծ մասնավոր շահերի ազդեցությունից։
Հենց այս հարցերի պատասխաններն են, որ շարունակում են բաց մնալ Հայաստանի ամենամեծ քաղաքական ուժի ֆինանսական գործունեության շուրջ։