Ինչո՞ւ Վահե Հովհաննիսյանի շուրջ ձևավորված գործարքները չեն ստացել օրենքով պահանջվող քրեաիրավական գնահատում
AntiCor-ը ներկայացնում է փաստերի և դատական ակտերի վրա հիմնված վերլուծություն ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանի շուրջ ձևավորված գործարքների վերաբերյալ, որոնք ըստ իրավական տրամաբանության պարունակում են ակնհայտ կոռուպցիոն ռիսկեր, սակայն երկար ժամանակ չեն դարձել լիարժեք քրեական քննության առարկա։
1․ Մեկ մլն դոլար՝ զրո տոկոսով․ ինչո՞ւ սա «սովորական» վարկ չէ
2024թ. նոյեմբերին փաստաբան Արա Զոհրաբյանը հրապարակային հայտարարեց, որ Վահե Հովհաննիսյանը պետական ծառայության անցնելու պահին ստացել է 1,000,000 ԱՄՆ դոլար անտոկոս փոխառություն։
Խնդիրը միայն գումարի չափը չէ։ Իրավական տեսանկյունից հարցերը բազմաշերտ են․
- ❓ ինչ տնտեսական տրամաբանությամբ է հնարավոր նման չափի փոխառություն տրամադրել առանց տոկոսադրույքի,
- ❓ արդյոք նման պայմանը հասանելի է «շարքային քաղաքացուն»,
- ❓ և ամենակարևորը՝ ինչ հակադարձ պարտավորություններ կարող են թաքնված լինել նման գործարքի մեջ։
Կոռուպցիայի կանխարգելման միջազգային չափանիշներով՝ պետական պաշտոն զբաղեցնող անձի կողմից նման արտոնյալ ֆինանսավորման ստացումը դիտարկվում է որպես կոռուպցիոն բարձր ռիսկ պարունակող իրավիճակ, որը պարտադիր ենթակա է խորքային քննության։
2․ Հայտարարագրային հակասություններ և «կրկնվող» միլիոնը
Փաստաբանական խմբի ուսումնասիրության համաձայն՝
- նույն 1 մլն դոլարը տարբեր տարիների հայտարարագրերում հայտնվում է տարբեր ձևակերպումներով՝ երբեմն որպես փոխառություն, երբեմն որպես վարկ,
- 2021թ. ամբողջական հաշվետվության մեջ այդ գումարը բացակայում է,
- ինչը առաջացնում է հայտարարագրային տվյալների արժանահավատության լուրջ հարցեր։
Այսպիսի հակասությունները, օրենքի իմաստով, չեն կարող դիտարկվել որպես տեխնիկական վրիպակ, այլ պարտադիր պետք է ստանան քրեաիրավական գնահատում։
3․ Ընկերություն, վերակազմակերպում և մերձավոր ազգական
Վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանի դատական ակտում արձանագրված փաստերը բացահայտում են առավել մտահոգիչ շղթա․
📌 18.08.2021թ․՝ պետական ծառայության անցնելու օրը,
- Վահե Հովհաննիսյանը ստացել է
- 1 մլն դոլար անտոկոս փոխառություն,
- 50,000 դոլար նվիրատվություն,
- և այդ միջոցներով ձեռք է բերել «Կարիտաս Իտալիանա» ՓԲ ընկերության 100% բաժնեմասը։
📌 2022թ․ ընկերությունը վերակազմակերպվել է՝ դառնալով «Ջի Կոդեր» ՍՊԸ,
📌 վերակազմակերպումից հետո ընկերության 100% սեփականատերը դարձել է մորեղբոր անունով գրանցված անձ։
2023թ․ հայտարարագրում այդ բաժնեմասերը փաստացի «անհետանում են»։
➡️ Իրավական առումով սա դասական թաքցման և շահերի բախման ռիսկային սցենար է, որը ենթադրում է պաշտոնեական դիրքի օգտագործման հավանականություն։
4․ Պետական արտոնություն՝ 1.5 միլիարդ դրամի չափով
Ամենախնդրահարույց հանգամանքներից մեկն այն է, որ նույն «Ջի Կոդեր» ՍՊԸ-ն
- ՀՀ կառավարության 09.11.2023թ. որոշմամբ ստացել է
- մինչև 1.5 մլրդ դրամի մաքսատուրքից ազատման արտոնություն։
Այս փաստը իրավականորեն կապվում է նախորդ հանգամանքների հետ, քանի որ խոսքը վերաբերում է
- նախկինում նախարարին պատկանած,
- ապա մերձավոր ազգականի անվամբ գրանցված ընկերությանը,
- որը ստանում է բացառիկ պետական արտոնություն։
📌 Սա արդեն ոչ միայն հայտարարագրային, այլ պետական ռեսուրսների հնարավոր չարաշահման հարց է։
5․ Իրավապահների վարքագիծը․ մերժումների շղթա
2024թ. դեկտեմբերի 4-ին փաստաբանների խումբը դիմել է ՀՀ գլխավոր դատախազություն՝ պահանջելով քրեական վարույթ նախաձեռնել։
Ինչ է հաջորդել․
- ❌ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն հրաժարվել է վարույթ նախաձեռնել,
- ❌ Գլխավոր դատախազությունն ու Հակակոռուպցիոն դատարանը մերժել են բողոքները,
- ✅ Միայն ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան-ն է արձանագրել, որ ներկայացված հաղորդումը «պարունակել է առերևույթ հանցանքի մասին տեղեկություններ»
և պարտադրել է հանրային մասնակցին՝ քրեական վարույթ նախաձեռնել։
Այս դատական ակտը փաստացի հաստատում է, որ մինչ այդ իրավապահ մարմինները չեն իրականացրել պատշաճ իրավական վերլուծություն։
6․ Լռությունը որպես քաղաքական պաշտպանություն
Վահե Հովհաննիսյանը հրապարակային հարցերին պատասխանել է խուսափողական ձևով՝
«շատ հնարավոր է, չեմ մեկնաբանում»
Բայց հակակոռուպցիոն իրավունքի տրամաբանությամբ՝
📌 պաշտոնյայի լռությունը չի վերացնում կոռուպցիոն ռիսկը,
📌 իսկ իրավապահների պասիվությունը այն խորացնում է։
Եզրակացություն
AntiCor-ի գնահատմամբ՝ Վահե Հովհաննիսյանի շուրջ ձևավորված դեպքը չի կարելի դիտարկել որպես մեկ անձի շուրջ սկանդալ։ Սա համակարգային խնդիր է, որը ցույց է տալիս․
- ինչպես են բարձրագույն պաշտոնյաների գործարքները տարիներով դուրս մնում արդյունավետ վերահսկողությունից,
- ինչպես են ակնհայտ ռիսկերը «չնկատվում» իրավապահ համակարգի կողմից,
- և ինչպես է միայն դատարանի միջամտությամբ հնարավոր դառնում վերականգնել իրավական նվազագույն տրամաբանությունը։